Internationaal recht in gevaar: VN-chef uit scherpe kritiek op machtspositie VS
Share this:
António Guterres, de grote man bij de VN, trekt aan de bel in een gesprek met de BBC. Volgens hem vinden de Verenigde Staten hun eigen macht belangrijker dan de afgesproken internationale regels.
De VN-chef zegt dat Washington steeds vaker denkt dat samenwerken met andere landen niet meer nodig is. Hij ziet een gevaarlijke trend waarbij grote landen doen wat ze willen zonder straf te krijgen.
Dit zet de basisprincipes van de VN flink onder druk, vooral het idee dat elk land evenveel waard is. Guterres windt er geen doekjes om en noemt de situatie zorgwekkend voor de wereldvrede.
Er zijn genoeg voorbeelden die laten zien waar het misgaat volgens de VN. Denk aan de Amerikaanse acties in Venezuela of de vreemde plannen van Donald Trump om Groenland te annexeren.
Trump heeft zelfs openlijk getwijfeld of de VN nog wel een doel dient. Hij beweert dat hij oorlogen heeft gestopt zonder dat hij de hulp van de organisatie nodig had.
De VN geeft zelf toe dat ze eigenlijk weinig machtsmiddelen hebben tegenover de echte reuzen in de wereld. Deze grootmachten kiezen vaak voor een snelle oplossing die hun eigen belangen dient.
Oude structuren uit 1945 werken simpelweg niet meer om de problemen van 2026 op te lossen. De wereld is veranderd, maar de regels van de VN zijn blijven hangen in het verleden.
De VN-Veiligheidsraad krijgt de meeste kritiek en wordt door Guterres zelfs ineffectief genoemd. De vijf vaste leden gebruiken hun vetorecht vooral om hun eigen belangen te beschermen.
Hierdoor staan belangrijke vredesplannen voor plekken zoals Oekraïne en Gaza vaak maandenlang stil. Voor Nederland en de rest van Europa is dit een lastig parket, omdat we sterk leunen op deze internationale orde.
Guterres stoort zich ook aan de grote rol van Europa in de raad. Hij vindt dat drie Europese landen op een vaste zetel te veel van het goede is voor de huidige wereldverhoudingen.
Toch waarschuwen analisten dat het hervormen van deze club bijna onmogelijk is. De machthebbers zullen hun speciale rechten niet zomaar opgeven voor een eerlijker systeem.
In Gaza zagen we de gevolgen van deze machtsstrijd heel direct. Israël blokkeerde VN-hulpgoederen, wat leidde tot honderden doden bij andere distributiepunten die minder veilig waren.
De verschuiving naar externe organisaties in plaats van de VN laat zien hoe de organisatie buitenspel wordt gezet. Dit soort acties ondermijnen de autoriteit van de VN overal ter wereld.
Ook elders in de wereld gaat het mis, zoals in Iran waar het regime duizenden demonstranten heeft gedood. Het gebrek aan een sterke internationale vuist maakt dit soort geweld mogelijk.
Guterres stopt aan het eind van dit jaar als secretaris-generaal van de VN. Hij laat een organisatie achter die vecht voor haar bestaansrecht in een chaotische wereld.
De roep om de Veiligheidsraad te veranderen wordt steeds luider onder waarnemers. We moeten af van de blokkades als we de grote uitdagingen van de toekomst willen aanpakken.
Ondanks alle ellende probeert de VN-chef positief te blijven voor de 193 lidstaten. Hij gelooft dat we de machtigen moeten durven aanspreken om een betere wereld te bouwen.